Wijze woorden van Gerard van Solinge vandaag in het financieel dagblad. Net als over hun financiële toekomst zijn mensen vaak niet erg geneigd om veel tijd te besteden aan het feit dat hen onverhoopt iets ernstigs kan overkomen. Toch is dat wel verstandig. Het is dan ook steeds vaker onderdeel van de adviesgesprekken die wij met onze klanten hebben bij Admers Advies.
Ondernemen is vooruitzien. Een levenstestament kan daarbij helpen
Gerard van Solinge (hoogleraar ondernemingsrecht) over het levenstestament in het FD:
Bij het nadenken over de toekomst hoort ook het levenstestament. Dat is een document waarin zaken worden vastgelegd voor het geval dat de opsteller ervan, de ‘levenstestateur’, tijdens zijn of haar leven bijvoorbeeld door ziekte of na ongeval niet meer in staat is tot handelen en het redelijk waarderen van de eigen belangen. Deze zogeheten ‘wilsonbekwaamheid’ kan tijdelijk of permanent zijn. Voor die periode moeten zakelijkekwesties geregeld worden. Vaak worden ook zorgbeslissingengeregeld, zoals verklaringen over euthanasie, over medische behandelingen ende uitvaart.
Een levenstestament wordt opgesteld door de notaris, die er voor zorgt dat het – net als een echt testament – wordt opgeslagen in een (niet openbaar) register. Daardooris altijd na te gaan of iemand een levenstestament heeft opgesteld. Eigenlijk is het niet een echt testament, want dat gaat immers pas werken na het overlijden. In levenstestamenten wordt vaak bepaald dat het gaat werken als een onafhankelijke arts de wilsonbekwaamheid heeft vastgesteld.
‘Het is niet verstandig te bepalen dat de uitvoerder van een levenstestament zomaar ‘alles mag’’
Het levenstestament is een volmacht, waarinbevoegdheden worden gegeven aan de gevolmachtigde. Omdat de levenstestateurwil dat de bevoegdheden daadwerkelijk worden uitgeoefend, is het verstandig om daartoe expliciet opdracht te gevenaan de persoon die dat moet gaan doen (de uitvoerder). Er kunnen twee of meer uitvoerders worden benoemd. Bijvoorbeeld een voor de zorgbeslissingenen een voor de zakelijke kwesties. Ook kan worden geregeld dat de uitvoerdersvoor bepaalde handelingen gezamenlijk moeten optreden. Dat maakt toezicht en controle mogelijk, bijvoorbeeld in handen van een vertrouwensfiguur van binnen of juist buiten de familie. Voor bankzaken is een gezamenlijk optreden problematisch, omdat digitaal bankieren of geld pinnen met z’n tweeën niet gaat. Dat kan worden opgelost door in het levenstestament te bepalen dat de uitvoerders elkaar een ondervolmacht geven, zodat iederafzonderlijk kan handelen.
Het is niet verstandig om te bepalen dat ‘alles mag’. Het gevaar van zo’n algemene volmacht/opdracht is dat de uitvoerder dan bijvoorbeeld schenkingen gaatdoen of risicovolle beleggingen aangaat. Beter is het om nauwkeurig te omschrijven of, en zo ja aan wie mag worden geschonken of welke beleggingenwel mogen worden gedaan. Er zijn diverse modellen in omloop waarin een checklist is opgenomen.
Ondernemersvolmacht
Ook voor ondernemers is het verstandig om een levenstestament op te stellen. In de praktijk wordt gesproken van een ‘ondernemersvolmacht’. Het maakt niet uit ofde onderneming wordt gedreven in de vorm van een eenmanszaak, vennootschap onder firma, maatschap of bv. Ook bestuurders van verenigingenen stichtingen, zoals familiestichtingen en administratiekantoren, zouden dit moeten overwegen.
In het model vande Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie staat dat de uitvoerder de levenstestateur in zijn of haar hoedanigheden van bestuurder en/of aandeelhouder mag vertegenwoordigen. Dit betekent bijvoorbeeld dat de uitvoerder magstemmen in de aandeelhoudersvergadering of mag deelnemen aan debesluitvorming in het bestuur van de bv.
Is de levenstestateur een directeur-grootaandeelhouder die de meerderheid van de aandelen bezit, dan kan bijvoorbeeld worden bepaald dat de uitvoerder (als aandeelhouder) de andere bestuursleden ontslaat en vervolgens zelf bestuurder wordt. Ook kan het levenstestament een andere persoon als bestuurder aanwijzen. Op die manier kan de levenstestateur zijn of haar tijdelijke of permanente opvolging regelen.
Lastiger is de situatie als de levenstestateur wel bestuurder, maar geen aandeelhouder is.De bestuursfunctie is sterk met de persoon verweven. De aandeelhouders hebben deze persoon benoemd – en niet een ander. Daarom bepalen de statuten van de bv meestal dat een bestuurder bij afwezigheid alleen aan een andere bestuurder volmacht mag verlenen om in de bestuursvergadering te stemmen. Het is maar de vraag of het levenstestament op dit punt wel kan werken.
De uitvoerder kanook zijn belast met de vertegenwoordiging van de bv naar buiten toe, bijvoorbeeld bij het ondertekenen van een contract. Dat is in beginsel wel mogelijk, maar wordt weer een probleem als de statuten voorschrijven datbestuurders slechts gezamenlijk mogen handelen. Ook bij een dergelijke ‘tweehandtekeningenclausule’ is het maar de vraag of een levenstestament goed werkt.
Vervanging
Beter kan voor diesituaties in de statuten van de bv worden geregeld wie de bestuurder bij afwezigheid vervangt,totdat de aandeelhouders een nieuwe bestuurder hebben benoemd. Een dergelijke statutaire ‘belet- of ontstentenisregeling’ moet goed worden afgestemd met het levenstestament.
Een uitvoerder zal altijd het vertrouwen van de levenstestateur hebben. Toch is het goed om te regelen dat de uitvoerder rekening en verantwoording moet afleggen. Allereerst natuurlijk aan delevenstestateur of, bij overlijden, aan de erfgenamen.
Ondernemen is vooruitzien, ook voorde minder rooskleurige aspecten. In geval van langdurige of permanente ziekte kan een levenstestament daarbij – zij het met beperkingen – uitkomst bieden.